به کار بستن توصیه های زیر

نظرات ()

انسداد روده یا "قولنج الیاوسی" (بسته شدن روده) توقف جریان رو به جلوی و پیشروی محتویات روده بخاطر «راه بند» های مختلف است و میتواند در هر سنی، از نوزادی تا سالخوردگی، انسان را گریبان گیر کند. این بیماری یک خطر جانی بسیار مهم محسوب میشود که بایستی سریعاً بوسیله پزشک متخصص درمان شود. به گفته منابع مرجع، تنها راه درمان عمل جراحی است. این نقطه "بن بست" در هر مکانی از طول روده (لوله گوارش) امکان پذیر است، چه روده بزرگ و چه روده کوچک. علائم بالینی عموماً بر اساس مکان بسته شدن روده متفاوت است. نشانه های آن معمولاً شامل حالت تهوع و استفراغ، دل‌دردکولیکی و عدم توانایی دفع گاز یا مدفوع است. انسداد روده بیشتر ناشی از چسبندگی‌های داخل شکم، غده های روده، فتق روده (ورود روده به یک محل سست یا پارگی در دیوارۀ شکم)، گره خوردن یا چرخیدن روده و در کمتر موارد کرم روده، آبسه (دمل) های داخل شکمی، سنگ کیسه صفرا و اجسام خارجی هستند.

هشدار در رابطه با خوددرمانی، درمان سنتی یا تشخیص اشتباه

در رابطه با ناخوشی انسداد روده حتماً باید به پزشک رجوع کرد و درمان با روش های سنتی یا خانگی در این رابطه بسیار خطرناک محسوب میشوند. هرگونه دارو و درمان که عامل تسریع حرکت دودی روده (حرکات موجی شبیه حرکت کرم ها) از جمله استفاده از انواع مسهل ها، کیسه آب گرم، ورزش شکم، بلند کردن بار سنگین و غیره باشد میتواند عواقب بسیار خطرناک (حتی مرگ بیمار) را در پی داشته باشد

نظرات ()

سندرم روده تحریک‌پذیر یا آی‌بی‌اِس (IBS‏) نوعی اختلال در عملکرد روده است که با درد مزمن در ناحیه شکم، احساس ناراحتی، نفخ و تغییرات در عادات روده‌ای بدون هرگونه علت ارگانیک دیگری، مشخص می‌شود اسهال یا یبوست می‌توانند علامت غالب باشند که ممکن است به صورت متناوب ظاهر شوند.

نوعی از این بیماری که در آن اسهال علامت غالب باشد IBS-D و نوعی که یبوست علامت غالب را تشکیل دهد IBS-C، نامیده و به نوعی که این دو علامت متناوباً ظاهر شوند IBS-A می‌گویند. آی‌بی‌اس ممکن است پس از یک عفونت به وجود آید که آن را آی‌بی‌اس پس از عفونت، یا IBS-PI نامند.

یک واقعهٔ استرس‌زا در زندگی و یا شروع بلوغ، می‌تواند بدون علت پزشکی دیگری، آغازگر آی‌بی‌اس باشد حالت‌های مختلفی از جمله عدم جذب فروکتوز، بیماری سلیاک عفونت‌های خفیف و عفونت‌های انگلی مانند ژیاردیازیس،انواع بیماری‌های التهابی روده یبوست مزمن عملکردی،و دردهای عملکردی مزمن در ناحیه شکم ممکن است به صورت آی‌بی‌اس تظاهر کنند. در آی‌بی‌اس، آزمایش‌های معمول بالینی هیچ‌گونه اختلالی را نشان نمی‌دهند، هر چند روده‌ها ممکن است حساسیت بیشتری نسبت به برخی محرک‌های خاص مانند تست عبور بالون نشان دهند.

علی‌رغم آنکه علت دقیق آی‌بی‌اس مشخص نیست، رایج‌ترین تئوری این است که آی‌بی‌اس از اختلال در تعامل میان مغز و دستگاه گوارش پدید می‌آید، اگرچه ممکن است نوعی اختلال در فلور روده‌ها و یا دستگاه ایمنی بدن نیز در ایجاد آن نقش داشته باشد آی‌بی‌اس در اغلب بیماران منجر به شرایط خطرناک نمی‌شود اما به‌خاطر عوارض جانبی همچون درد مزمن و خستگی، می‌تواند هزینه‌های درمانی بیمار را افزایش داده و باعث افزایش غیبت بیماران از محل کارشان شود محققان گزارش کرده‌اند که شیوع بالای سندرم روده تحریک‌پذیر، می‌تواند باعث افزایش هزینه‌های اجتماعی گردداین بیماری همچنین یک بیماری مزمن است که می‌تواند کیفیت زندگی بیمار را به طرز چشم‌گیری تحت تأثیر قرار دهد.

انواع

• نوع «اسهال غالب (آی‌بی‌اس نوع D
• نوع «یبوست غالب(آی‌بی‌اس نوع C
• آی‌بی‌اس با الگوی متناوب مدفوع (آی‌بی‌اس نوعA یا درد غالب)
• آی‌بی‌اس بعد از عفونت: در برخی از افراد، آی‌بی‌اس ممکن است شروع حادی داشته و پس از یک بیماری عفونی توسعه پیدا کند، که این نوع با دو یا چند علامت از این علایم مشخص می‌شود: تب، استفراغ، اسهال، یا کشت مثبت مدفوع

در طی دهه‌های قبل آی‌بی‌اس به مانند امروز شایع نبود، زیرا استفاده از آنتی‌بیوتیک‌های قوی و داروهای دیگری که مخل رشد طبیعی، سلامت و تعادل باکتری‌های روده هستند رواج امروزی را نداشت. پزشکان سنتی همچنان از گیاهان طبیعی غیرتهاجمی بجای آنتی‌بیوتیک برای درمان عفونت‌های باکتریایی استفاده می‌کنند. داروهای پیشخوانی که در داروخانه عرضه می‌شوند می‌توانند برای بدن، بسیار تهاجمی باشند. دهه‌ها قبل، در برداشت میوه‌ها و سبزیجات تازه از مواد شیمیایی اندکی استفاده می‌شد در حالی که امروزه تقریباً وسریعا تمام میوه‌ها و سبزیجات موجود در فروشگاه‌های زنجیره‌ای، با چندین ماده شیمیایی آغشته شده‌اند و گوشت گاو موجود در قفسه‌ها از کشتزارهایی آمده‌است که در آن گاوها غذاهای حاوی مواد شیمیایی متعدد مصرف نموده‌اند. رژیم غذایی امروز ما مملو از غذاهایی‌است که مواد نگهدارنده فراوانی داشته و از ارزش غذایی کمی برخوردارند. در گذشته، غذاهای که به طور معمول وارد بازار مواد غذایی می‌شدند خالی از مواد نگهدارنده بودند که به همین دلیل در اغلب موارد سریعاً فاسد می‌شدند. آن مواد، ارزش غذایی بالایی داشتاز مدت‌ها قبل، سندرم روده تحریک‌پذیر وجود داشته، لیکن بیشتر یک مشکل نادر روده نامنظم تلقی می‌شد. محقق براون در مقاله‌ای در مجله پزشکی کوه‌های راکی از اولین کسانی بود که به سال ۱۹۵۰ به مفهوم "آی‌بی‌اس" اشاره کرد این اصطلاح برای دسته‌بندی بیمارانی که علائم گسترده اسهال، درد شکمی و یبوست داشتند ولی عوامل شناخته شده عفونی در آنان یافت نمی‌شد، به‌کار می‌رفت. تئوری‌های اولیه، عوامل استرس‌زا و مشکلات روانی را باعث بروز آی‌بی‌اس دانستند

علل بیماری

علت سندرم روده‌تحریک‌پذیر شناخته شده نیست، اما چندین فرضیه پیشنهاد شده‌است. عفونت‌های حاد دستگاه گوارش خطر گسترش و توسعه آی‌بی‌اس را افزایش می‌دهد. عوامل دیگری که احتمال ابتلا به انواع این سندرم به‌غیر از نوع بعد از عفونت را زیاد می‌کنند، جوانی، تب طولانی مدت، اضطراب و افسردگی می‌باشندپیشنهادهای منتشر شده درسال ۱۹۹۰ پیرامون علت بیماری، نقش «محور مغز - روده» را در این بیماری آشکار ساخت، مطالعه‌ای با عنوان پاسخ محور مغز- روده به تنش و تحریک کولینرژی در سندرم روده تحریک‌پذیر، که در مجله بالینی گوارش در سال ۱۹۹۳ منتشر شده‌است همچنین یک مطالعه منتشر شده در مجله گوارشی گات به سال ۱۹۹۷ پیشنهاد کرده که آی‌بی‌اس بر اثر اختلال در عملکرد متقابل محور مغز - روده رخ می‌دهد عوامل روانی نیز ممکن است در علت‌شناسی آی‌بی‌اس مهم باشند. رژیم‌های عذایی سرشار از مواد محرک، دخانیات و مشروبات الکلی در وقوع این سندروم موثرند

واکنش‌های ایمنی

پژوهش‌های منتشر شده در اواخر سال ۱۹۹۰ میلادی حکایت از تغییرات زیست‌شیمیایی خاص موجود در نمونه‌‌های بافتی و نمونه سرمی بیماران آی‌بی‌اس دارد. این مطالعات سیتوکین‌ها و فراورده‌های ترشحی را در بافت‌های گرفته شده از بیماران مبتلا به آی‌بی‌اس شناسایی کردند. سیتوکین‌های شناسایی شده در بیماران مبتلا به آی‌بی‌اس، التهاب تولید می‌کنند و با پاسخ ایمنی بدن همراه هستند

عفونت‌های فعال

تحقیقاتی در تأیید این موضوع که آی‌بی‌اس توسط برخی عفونت‌های فعال کشف نشده ایجاد می‌شود، وجود دارد. اخیراً یک مطالعه نشان داد که آنتی‌بیوتیک ریفاکسیمین^۰شرایط پایداری را برای تسکین بیماران مبتلا به آی‌بی‌اس فراهم می‌سازد در حالی که برخی از پژوهشگران این موضوع را به عنوان مدرکی دال بر این‌که آی‌بی‌اس به عوامل کشف ناشده عفونی مرتبط است، تلقی می‌کنند، برخی دیگر معتقدند بیماران مبتلا به آی‌بی‌اس از رشد بیش از حد فلور روده‌ای رنج می‌برند و آنتی‌بیوتیک‌ها در کاهش همین رشد بیش از حد مؤثر هستند. این حالت به رشد بیش از حد باکتری‌هادر روده کوچک معروف می‌باشد محققان دیگر بر عفونت‌های تک‌یاخته‌ای یا پروتوزوایی تشخیص داده نشده، به عنوان علت آی‌بی‌اس متمرکز هستندمخصوصاً که برخی از عفونت‌های پروتوزوایی در بیشتر موارد در بیماران مبتلا به آی‌بی‌اس رخ می‌دهند دو تک‌یاخته یا پروتوزوا تحت بررسی قرار دارند که در کشورهای صنعتی دارای شیوع بالایی می‌باشند و در آلوده ساختن روده نقش دارند، اما در مورد آن‌ها شناخت کمی وجود دارد تا بتوان آن‌ها را به عنوان عامل بیماری‌زا در این بیماری در نظر گرفت. بلاستوسیستی یک ارگانیسم تک‌یاخته‌ای است که به عنوان عامل تولید علائم درد شکم، یبوست و اسهال در بیماران مبتلا به این بیماری گزارش شده‌است.لیکن این گزارش از سوی برخی از پزشکان مورد انتقاد قرار گرفته‌است مطالعات انجام شده در بیمارستان‌های تحقیقاتی کشورهای مختلف میزان بالای عفونت با بلاستوسیستیس را در بیماران مبتلا به آی‌بی‌اس شناسایی کرده‌است، این میزان از کالج بهداشت و پزشکی گرم‌سیری لندن ۳۸ ٪، گزارش شده‌است.از سوی بخش گوارش دانشگاه آقاخان واقع در پاکستان همین میزان ۴۷ درصد گزارش گردیده‌است همچنین مؤسسه بیماری‌ها و بهداشت همگانی در دانشگاه آنکونای ایتالیا این میزان را ۱۸.۱ درصد گزارش کرده‌است.گزارش‌های به دست آمده از پژوهش‌ها هر سه گروه نام‌برده نشان می‌دهد که شیوع بلاستوسیستیس در غیرمبتلایان به این سندروم در حدود ۷٪ می‌باشد. پژوهشگران همچنین متذکر شده‌اند که در تشخیص‌های بالینی موفق به شناسایی عفونت یادشده شده‌اند بلاستوسیستیس ممکن است به درمان با داروهای ضد تک‌یاخته‌ای یا آنتی پروتوزوایی معمول، پاسخ ندهددی‌انتاموبافراژیلیس یک ارگانیسم تک‌یاخته‌ای دیگر است که درد شکمی و اسهال تولید می‌کند. مطالعات بروز بالای این عفونت را در کشورهای توسعه یافته گزارش کرده‌اند. نشانه‌های بیماران با درمان آنتی‌بیوتیکی برطرف می‌گردد یک مطالعه انجام شده برروی یک گروه بزرگ از بیماران مبتلا به نشانه‌های شبیه به آی‌بی‌اس، پیدا شدن عفونت دی‌انتاموبافراژیلیس در این بیماران را گزارش کرده‌است و تجارب قطعی حکایت از درمان این نشانه‌ها با آنتی‌بیوتیک داردپژوهشگران اشاره کرده‌اند که با استفاده از روش‌های بالینی ممکن است شناسایی برخی از موارد عفونت با دی‌انتاموبافراژیلیس در این بیماران میسر شود همچنین این عفونت ممکن است در افراد بدون آی‌بی‌اس نیز پیدا شود

تشخیص

هیچ تست آزمایشگاهی و یا تصویربرداری پزشکی خاصی که بتواند برای تشخیص آی‌بی‌اس به‌کار گرفته شود، وجود نداردکنترل سندروم روده تحریک‌پذیر تشخیص آی‌بی‌اس در شرایطی مطرح می‌شود که علایمی مشابه علایم آی‌بی‌اس ایجاد می‌شود، سپس از روشی برای دسته‌بندی علائم بیمار پیروی می‌گردد. رد کردن عفونت‌های انگلی، عدم تحمل لاکتوز رشد بیش از حد باکتری‌ها در روده کوچک و بیماری سلیاک برای تمام بیماران قبل از تشخیص آی‌بی‌اس پیشنهاد شده‌است. توصیه می‌شود که بیماران مبتلا به این بیماری که سن بیش از ۵۰ سال دارند، تحت غربال‌گری با کولون‌بینی قرار گیرند

علائم

علائم اولیه سندرم روده تحریک‌پذیر عبارتند از: درد یا احساس ناراحتی در ناحیه شکم همراه با اسهال و یبوست‌های مکرر و نیز تغییر در عادات روده‌ای همچنین ممکن است احساس ضرورت برای اجابت مزاج، احساس تخلیه ناقص، نفخ و گشادگی شکم نیز وجود داشته باشد افراد مبتلا به آی‌بی‌اس اغلب بیش از دیگران دچار ریفلاکس معده‌ای مروی علائم مربوط به دستگاه تناسلی- ادراری، علائم روانی از قبیل افسردگی و اضطراب، فیبرومیالژی سندرم خستگی مزمن سردرد و کمردرد می‌شوند

تشخیص‌های افتراقی

از آنجا که علت‌های بسیاری برای اسهال شبیه به اسهال موجود در نشانه‌های آی‌بی‌اس وجود دارد، انجمن متخصصین گوارش در آمریکا مجموعه‌ای از دستورالعمل‌ها را برای انجام آزمایش‌هایی در ردکردن دیگر علل این قبیل نشانه‌ها منتشر ساخته‌اند. این موارد شامل عفونت‌های گوارشی، عدم تحمل لاکتوز و بیماری سلیاک می‌باشند. پژوهش‌ها حکایت از آن دارند که این دستورالعمل همیشه هم قابل پیروی‌کردن نمی‌باشد

هنگامی که سایر علل مسبب بیماری حذف گردیدند، برای تشخیص آی‌بی‌اس از یک الگوریتم تشخیصی استفاده می‌گردد. الگوریتم‌های شناخته‌شده شامل کرایتریای «منینگ»، معیار یا کرایتریای منسوخ شدهٔ «رم» یک و دو، کرایتریای کرویس و مطالعاتی که قابلیت اطمینان‌شان را حفظ کرده‌اند، می‌باشند. شکل تکامل یافتهٔ کرایتریای «رُم سه نیز در سال ۲۰۰۶ منتشر شده بود. هر یک از پزشکان ممکن است با کمک گرفتن از یکی از دستورالعمل‌های ذکرشده و یا با تکیه بر تجربیاتی که از بیماران گذشته خود کسب کرده‌اند، انتخاب خود را در این زمینه انجام دهند. الگوریتم تشخیصی ممکن است شامل برخی آزمایشات اضافی به منظور مراقبت در برابر اشتباهات تشخیصی و جلوگیری از شناختن بیماری‌های دیگر به عنوان آی‌بی‌اس باشد. نشانه‌هایی که به عنوان «پرچم سرخ شناخته می‌شوند، ممکن است شامل کاهش وزن، خونریزی گوارشی، کم‌خونی و یا نشانه‌های شبانه(علائمی که در شب ظاهر می‌شوند) باشند. با این حال پژوهندگان یادآور شده‌اند که شرایط پرچم قرمز ممکن است همیشه به دقت در تشخیص کمکی نکنند -- برای نمونه بیش از ۳۱ ٪ از بیماران مبتلا به آی‌بی‌اس در مدفوع خود خون دارند الگوریتم تشخیصی، نامی را مشخص می‌کند که می‌توان آن را برروی وضعیت بیماری گذاشت که ترکیبی از علایم اسهال، درد شکم و یبوست دارد. به عنوان مثال، عبارت «۵۰٪ از مسافران بازگشته از مسافرت دچار اسهال عملکردی بودند، در حالی که در ۲۵٪ آن‌ها، سندرم روده‌تحریک‌پذیر ایجاد شده بود.» بدین معنا است که نیمی از مسافران اسهال داشته‌اند، در حالی که در یک چهارم آن‌ها اسهال با درد در ناحیه شکم همراه شده بوده‌است. در حالی که برخی پژوهشگران عقیده دارند که این سامانه طبقه‌بندی به درک پزشکان از آی‌بی‌اس کمک خواهد کرد، دیگر پژوهشگران ارزش‌های چنین سامانه‌ای را زیر سؤال برده‌اند و پیشنهاد کرده‌اند که تمام بیماران مبتلا به آی‌بی‌اس، دچار بیماری زمینه‌ای مشابه با هم هستند، لیکن نشانه‌های هرکدام با دیگری متفاوت است یک مطالعه که اخیراً انجام شده در همین راستاست و نشان داده‌است که یبوست و یا اسهال تظاهرات متفاوتی از همان شرایط زمینه‌ای به نظر می‌رسند، که محصولی از احتباس مدفوع در مخازن روده بزرگ می‌باشد. پرتونگاری شکم زمان انتقال (ترانزیت) روده بزرگ و نحوهٔ عبور و پخش مدفوع را مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌دهد که این موارد به میزان قابل توجهی با نفخ و درد در ناحیه شکم در ارتباط می‌باشند. بنابراین یک گروه از بیماران که در مقایسه با گروه شاهد، دچار یک افزایش در میزان بارگذاری مدفوع هستند، شناسایی می‌شوند که البته زمان ترانزیت روده بزرگ در آن‌ها نسبت به گروه شاهد برابر و یا کمتر می‌باشد. این موضوع نشان می‌دهد که الگوی اجابت مزاج مقدار مدفوع باقی‌مانده در روده بزرگ را منعکس نمی‌کند و این پدیده یبوست پنهان نامیده می‌شود. پدیده‌ای که ممکن است به رشد بیش از حد باکتریایی مربوط باشد

اشتباهات تشخیصی

تحقیقات نشان می‌دهد که بیماری برخی از بیماران مبتلا به علل قابل درمان اسهال به اشتباه آی‌بی‌اس تشخیص داده می‌شود. نمونه‌های معمول عبارتند از:

• بیماری‌های عفونی
• بیماری سلیاک بیماری سلیاک اغلب به اشتباه به عنوان آی‌بی‌اس تشخیص داده می‌شود. کالج گوارش آمریکا توصیه کرده‌است که همه بیماران مبتلا به آی‌بی‌اس از نظر بیماری سلیاک آزمایش شوند
• هلیکوباکترپیلوری
• انگل

استفاده مزمن از برخی از داروهای آرام بخش-خواب آور به خصوص بنزودیازپین‌هاممکن است باعث تحریک روده شده و نشانه‌هایی ایجاد کند که این نشانه‌ها می‌توانند به اشتباه در تشخیص آی‌بی‌اس منجر گردند

درمان

اگرچه درمان قطعی برای آی‌بی‌اس وجود ندارد، می‌توان از برخی درمان‌ها برای تسکین علائم بهره گرفت، از جمله تنظیم وضعیت غذایی بیمار، برخی داروها و مداخلات روان‌پزشکی. همچنین آموزش دادن به بیمار و وجود یک رابطهٔ خوب میان پزشک و بیمار نیز حائز اهمیت است

رژیم غذایی

برخی افراد مبتلا به آی‌بی‌اس احتمالاً دچار عدم تحمل مواد غذایی هستند. در سال ۲۰۰۷ شواهد کافی برای توصیه یک رژیم غذایی محدود وجود نداشت بسیاری از تغییرات در رژیم غذایی بهبود علائم سندرم روده تحریک‌پذیر را در پی داشته‌اند. تعدادی از این تغییرات، در برخی گروه‌ها مؤثر بوده‌اند. برای نمونه عدم تحمل لاکتوزو سندرم روده‌تحریک‌پذیر نشانه‌های مشابهی پس از آزمایش یک رژیم غذایی بدون لاکتوز داشته‌اندکاهش رژیم غذایی حاوی فروکتوز و فروکتان در بیماران با رژیم غذایی خاص علائم را در بیماران مبتلا به سوء جذب فروکتوز و سندرم روده تحریک‌پذیر را با موفقیت کاهش داده‌است در حالی‌که بسیاری از بیماران مبتلا به آی‌بی‌اس معتقدند دارای نوعی عدم تحمل غذایی هستند، تلاش‌های آزمایشگاهی برای تبیین نقش حساسیت‌های غذایی در آی‌بی‌اس ناامید کننده بوده‌است. هیچ‌گونه شاهدی وجود ندارد که هضم غذا و جذب مواد مغذی، برای کسانی که با آی‌بی‌اس در سطوح مختلف درگیر هستند، به نسبت افرادی که به این بیماری دچار نیستند، مشکل‌تر است. با این حال، در برخی بیماران آی‌بی‌اس به دلیل افزایش حساسیت احشایی، بسیاری از عادات غذایی می‌تواند پاسخ گوارشی شدیدی به همراه داشته باشد که می‌تواند به درد شکمی همراه با اسهال یا یبوست منجر شود

فیبر

شواهد قانع کننده‌ای وجود دارد که محلول‌های حاوی فیبر مانند پسیلیوم در مبتلایان به آی‌بی‌اس عموماً مؤثر است. فیبرهای نامحلول مانند سبوس تأثیر در کاهش علائم آی‌بی‌اس نشان و در برخی افراد، فیبرهای نامحلول می‌توانند باعث تشدید علائم شوند فیبر ممکن است در کسانی که دچار یبوست شده باشند مفید باشد. در بیماران با آی‌بی‌اس نوع یبوست غالب مصرف روزانه ۲۰ گرم فیبر محلول می‌تواند نشانه‌های کلی را کاهش دهد، اما درد را کاهش نمی‌دهد. در یک متا آنالیز نشان داده شد که فیبر محلول در بهبود علائم کلی آی‌بی‌اس مؤثر بوده اما هیچ‌کدام از انواع فیبر درد را کاهش نمی‌دهنددر مطالعات موفق روزانه ۱۰ تا ۳۰ گرم پسیلیوم استفاده شده‌است.یک مطالعه به طور خاص به بررسی اثر دوز پرداخت و نشان داد که ۲۰ گرم پیسیلیوم از ۱۰ گرم موثرتر بوده و معادل ۳۰ گرم در هر روز کارایی دارد یک مطالعه کنترل نشده اشاره کرد علائم با فیبر نامحلول افزایش یافته‌است در مقایسه با گروه شاهد مشخص نیست که آیا این علائم واقعاً افزایش یافته‌است. اگر نشانه‌ها افزایش یافته‌است، معلوم نیست که آیا این بیماران دچار اسهال غالب شده بودند(که می‌تواند توسط فیبر نامحلول تشدید شود) و یا این تشدید علائم موقت بوده و قبل از آغاز بهبودی رخ می‌دهد

دارودرمانی

داروهایی که ممکن است در درمان آی‌بی‌اس به‌کار روند، نرم‌کننده‌های مدفوع و ملین‌ها در نوع یبوست غالب و ضداسهال‌ها مانند اوپیئویدها، کدئین، دیفنوکسیلات و لوپرامید در فرم اسهال غالب، با علایم خفیف، می‌باشندداروهای مؤثر بر سروتونین (۵-HT) می‌توانند به کاهش علائم در روده‌ها کمک کنندسروتونین حرکات روده را افزایش می‌دهد، بنابراین آگونیست می‌تواند به فرم یبوست غالب آی‌بی‌اس کمک نمایددرحالی که آنتاگونسیت می‌تواند باعث بهبودی فرم اسهال غالب آی‌بی‌اس شود

ملین‌ها

برای بیمارانی که به درمان با رژیم غذایی حاوی فیبر پاسخ نمی‌دهند، مسهل‌هایی مانند گلیکول‌پلی‌اتیلن، سوربیتول و لاکتولوز می‌توانند مؤثر باشند.لوبیپروستون، یک عامل دستگاه گوارش است که برای درمان یبوست مزمن ایدیوپاتیک و یبوست غالب آی‌بی‌اس مورد استفاده قرار می‌گیرد و به‌خوبی توسط بزرگسالان و کهن‌سالان تحمل می‌شود ولی تا ژوئیه ۲۰۰۶ دربارهٔ اثرات این دارو در کودکان تحقیقی صورت نگرفته‌است

ضداسپاسم‌ها

استفاده از داروهای ضداسپاسم آنتی‌کولینرژیک مانند هیوسین ان بوتیل بروماید یا دی سیکلومین ممکن است به بیماران، به ویژه کسانی که به اسهال دچارند کمک کند. یک متاآنالیز انجام شده توسط بنیاد همیاری کوکران نشان داد از هر ۶ بیمار که با داروی ضداسپاسم معالجه شوند، ۱ بیمار درمان خواهد شد. ضداسپاسم‌ها را می‌توان در دو گروه تقسیم کرد

• نروتروپتیک‌ها مانند آتروپین، که بر فیبر عصبی پاراسمپاتیک اثر می‌گذارد. همچنین بر سایر اعصاب نیز اثر گذاشته و دارای عوارض جانبی نیز است.
• ماسکوال تروپتیک‌ها مانند ممبورین، که مستقیماً روی عضله صاف دستگاه گوارش اثر می‌گذارد و بدون تأثیر بر تحرک روده، اسپاسم موجود را تسکین می‌دهد.

ضدافسردگی‌های‌سه‌حلقه‌ای

شواهد قوی وجود دارد که دوزهای پایین داروهای ضدافسردگی‎سه‌حلقه‌ای می‌تواند در درمان آی‌بی‌اس، به خصوص نوع اسهال غالب مؤثر باشد. شواهد اندکی از اثربخشی سایر داروهای ضدافسردگی مانند SSRIها وجود داردالبته برخی از این داروها مانند فلوکستین در درمان تعدادی از بیماران با آی‌بی‌اس نوع یبوست غالب مفید بوده‌اند. یک متاآنالیز آزمایشات کنترل شده تصادفی نشان داد که از هر سه بیماری که تحت معالجه با ضدافسردگی‌های سه‌حلقه‌ای قرار گرفته‌اند یک نفر بهبود یافته‌است یک مطالعه کنترل شده تصادفی جداگانه، نشان داد که ضدافسردگی‌های‌سه‌حلقه‌ای بهترین راه حل برای بیماران مبتلا به آی‌بی‌اس اسهال غالب هستند

سروتونین آگونیست‌ها

تگاسرود، که یک آگونیست انتخابی گیرنده ۵-HT۴ به شمار می‌رود، در آی‌بی‌اس نوع C، برای برطرف کردن یبوست در زنان مبتلا به سندرم روده تحریک‌پذیر که از یبوست رنج می‌برند و همین‌طور برای رفع یبوست مزمن ایدیوپاتیک در مردان و زنان، قابل استفاده است. در روز سی‌ام مارس سال ۲۰۰۷، اداره مواد غذائی و داروئی ایالات متحده آمریکا از شرکت داروسازی نوارتیس درخواست نمود که به صورت داوطلبانه از ادامه فروش و بازاریابی داروی تگاسرود خودداری نماید، چرا که یافته‌های جدید در مورد این دارو، حکایت از افزایش جدی خطر بروز حوادث قلبی عروقی و عوارض جانبی دیگر مرتبط با قلب، بر اثر استفاده از این دارو داشت. بدین ترتیب شرکت داروسازی نوارتیس متعهد شد به طور داوطلبانه فروش و بازاریابی این دارو را در سطح ایالات متحده و همین‌طور در بسیاری از کشورهای دیگر به حالت تعلیق درآورد.

با این وجود، در روز ۲۷ ژوئیه سال ۲۰۰۷، اداره دارو و غذای آمریکا برنامه‌ای را برای استفادهٔ محدود درمانی از تگاسترود در سطح ایالات متحده به تصویب رساند که برمبنای آن، به بیماران نیازمند به دارو، در صورتی که هیچ درمان جایگزین قابل مقایسه با داروی تگاسترود برایشان قابل دسترسی نباشد، اجازه داده می‌شد که برای درمان بیماری خویش، امکان دسترسی محدود به این دارو داشته باشند. در همین ارتباط اداره دارو و غذا در ایالات متحده آمریکا، پیش بر این، دو هشدار، در مورد پیامدهای جدی محتمل بر اثر مصرف داروی تگاسرود صادر کرده‌است.

در سال ۲۰۰۵، تگاسرود، از سوی اتحادیه اروپا، به عنوان یک داروی مورد قبول در درمان سندرم روده تحریک‌پذیر، پذیرفته نشد و استفاده از آن مردود اعلام گردید. با این وجود این دارو، در ایالات متحده با عنوان زلنورم به بازار عرضه گردید، درحالی‌که تنها عاملی که موجب تأیید آن در درمان سندرم روده تحریک‌پذیر شده بود، برطرف شدن علائم متعددی از بیماری، از جمله یبوست، درد شکم و نفخ توسط این دارو (البته تنها در زنان) بود. تجزیه و تحلیل‌های بالینی (متاآنالیز) به عمل آمده توسط بنیاد همی‌اری کوکران [که برای تحقیقات پزشکی برروی هزاران داوطلب تشکیل شده‌است] حکایت از آن داشت که از ۱۷ نفر که با دوز معمول داروی تگاسترود تحت معالجه قرار می‌گیرند، یک نفر درمان خواهد شد

• به نظر می‌رسد که ضدافسردگی‌های مهارکننده انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs)، به دلیل اثرات سروتونرژیک خود، برای کمک به مبتلایان آی‌بی‌اس، به ویژه بیماران یبوست غالب، مناسب باشند. مطالعات ابتدایی کراس اور یا متقاطع و همین‌طور کارآزمایی‌های کنترل شده تصادفی از این نقش داروهای مذکور، حمایت می‌کنند.

سروتونین آنتاگونیست‌ها

آلوسترون، که یک آنتاگونیست انتخابی گیرنده ۵-HT۳ به شمار می‌رود، برای آی‌بی‌اس نوع D و سیلانسترون (یک آنتاگونیست انتخابی گیرنده ۵-HT۳ دیگر) به عنوان درمانهای دیگر آی‌بی‌اس، مورد کارآزمایی بالینی قرار گرفته‌اند. هرچند که با توجه به ظهور اثرات نامطلوب و عوارض جانبی شدید مانند کولیت ایسکمیک و یبوست شدید بر اثر مصرف، اغلب این داروها در حال حاضر برای درمان آی‌بی‌اس در دسترس نیستند و یا توصیه نمی‌شوند

داروهای دیگر

سیلیکات منیزیم آلومینیوم و آلورین می‌توانند در درمان آی‌بی‌اس مؤثر باشند.شواهد متناقضی دربارهٔ تأثیرات مثبت داروهای ضدافسردگی بر آی‌بی‌اس وجود دارد. در حالی که برخی متا‌آنالیزها تأثیرات مثبت داروهای ضدافسردگی را تأیید می‌کنند، برخی دیگر این موضوع را رد می‌نمایند. مطالعات اخیر نشان می‌دهند که ریفاکسیمین می‌تواند به عنوان یک درمان مؤثر برای نفخ شکم استفاده شود به دلیل نبودِ مدارک کافی برای اثبات منافع اوپیئویدها وهم‌چنین خطر بالقوه وابستگی جسمی و اعتیاد، دربارهٔ استفاده از آن‌ها در درمان آی‌بی‌اس اختلاف نظر وجود دارد

مداخلات روان‌پزشکی

در شماری از بررسی‌ها، درمان رفتارشناختی در بهبود علایم سودمند شناخته شده‌است تمدد اعصاب (ریلکسیشن) نیز مؤثر یافت شده‌است

پزشکی مکمل

با توجه به عدم نتیجه رضایت‌مندی از نتایج حاصله از درمان‌های پزشکی، بیش از ۵۰٪ مردم برای درمان سندرم روده تحریک‌پذیر به درمان‌های مکمل روی آورده‌اند

؛ پروبیوتیک‌ها

پروبیوتیک‌هامی‌توانند در درمان سندرم روده‌تحریک‌پذیر مفید باشند. مصرف روزانه حداقل ۱۰ میلیون تا ۱۰۰ میلیون باکتری برای دست‌یابی به نتایج بهتر توصیه شده‌است. برخی تحقیقات اثربخشی پروبیوتیک‌ها در بهبود علائم آی‌بی‌اس را نشان داده‌اند هرچند تحقیقات بیشتری برای ارائه پیشنهادات شفاف دربارهٔ تأثیرات مفید پروبیوتیک‌ها مورد نیاز است. در حال حاضر ماست‌هایی به نام ماست پروبیوتیک تولید می‌شود که می‌تواند در کاهش علائم آی‌بی‌اس مؤثر باشداز مارس ۱۹۸۲ محصولاتی با نام سین‌بیوتیک نیز وارد بازار شده‌اند که حاوی پروبیوتیک و پربیوتیک می‌باشند. سین‌بیوتیک‌هادر واقع ترکیبی از پروبیوتیک و پربیوتیک هستند و می‌توانند در بهبود علائم آی‌بی‌اس بسیار مؤثر باشند در ترکیب این محصولات علاوه بر باکتری، نوعی قند به نام فروکتواولیگوساکاری وجود دارد.یکی از علل ایجاد آی‌بی‌اس می‌تواند برهم خوردن بالانس باکتری‌ها در روده‌ باشد. محصولات سین‌بیوتیک پس از رسیدن به روده فعالیت خود را آغاز می‌کنند؛ باکتری‌ها شروع به بازسازی فلور نرمال نموده و فروکتوالیگوساکارید نیز که مواد غذایی اختصاصی باکتری‌های مفید رودهاست، شرایط رشد را برای باکتری‌های مفید مهیا می‌کند سین‌بیوتیک‌ها نوع اسهالی آی‌بی‌اس را با بازسازی فلور نرمال و نوع یبوستی آی‌بی‌اس را با افزایش حرکات روده بهبود می‌بخشند.

داروهای گیاهی

• روغن نعناع: کپسول‌های پوشش دار روغن نعناع در آی‌بی‌اس در کودکان و بزرگسالان پیشنهاد شده‌است شواهد خوبی از اثرات سودمند این کپسول‌ها وجود دارد و توصیه می‌شود که نعناع در بیماران مبتلا به آی‌بی‌اس استفاده شود. به دلیل اینکه بی‌خطر بودن نعناع در دوران بارداری تاکنون ثابت نشده است، برای مصرف آن در زنان باردار احتیاط لازم است

• عصاره چندگیاه: پس از چهار هفته معالجه بااین عصاره کاهش قابل توجهی در هر دو مقیاس درد شکمی و علائم آی‌بی‌اس نسبت به دارونما مشاهده شد.

شواهد محدودی برای اثربخشی راه‌حل‌های دیگر گیاهی برای آی‌بی‌اس وجود دارد و با توجه به احتمال تداخل برخی از گیاهان با برخی داروها وجود دارد، بهتر است این تداخلات را شناخت

• یوگا یوگا ممکن است برای برخی از افراد مبتلا به آی‌بی‌اس مؤثر باشد.؛ طب سوزنی: ممکن است ارزش تجربه در برخی بیماران را داشته باشد، اما شواهدی که این کارایی را تأیید کنند ضعیف هستند در یک متاآنالیز که توسط بنیاد همکاری کوکران صورت گرفت، نتیجه گرفته شد که مطالعات انجام شده از کیفیت پایینی برخوردار بوده و مشخص نمی‌کند که آیا طب سوزنی از دارونما تأثیر بیشتری دارد

نظرات ()

یبوست یا خشکی مزاج عارضه‌ای در دستگاه گوارش است که به موجب آن مواد دفعی در رودهٔ بزرگ سفت می‌شوند و دفع آنها با درد و سختی همراه می‌شود. یبوست حاد ممکن است سبب بسته شدن روده شود، که به نوبهٔ خود ممکن است نیاز به عمل جراحی داشته باشد. علل بروز این عارضه ممکن است رژیم غذایی نامناسب، بر هم خوردن تعادل هورمونی، اثر جانبی داروهای مصرفی و یا آناتومی بدن باشد. روش‌های درمان شامل اصلاح رژیم غذایی و تمرینات ورزشی است.

علل یبوست

علت اصلی معمولاً کندی سرعت عبور مواد از کولون و یا اختلال دفع است. برخی از بیماری‌ها موجب یبوست می‌شوند مانند رژیم کم‌فیبر یا کم‌آبی، کم‌کاری تیروئید، بیماری دیابت، تومورها و سرطان‌های روده.

عوامل تشدید

عوامل شایعی که یبوست را تشدید می‌کند عبارتند از: نوع رژیم غذایی، نداشتن رژیم غذایی حاوی سبزیجات و میوه‌ها، کم مصرف کردن مایعات و نداشتن فعالیت فیزیکی مناسب. مصرف برخی از داروها مثل داروهای ضد فشارخون بالا و برخی داروهای پایین آورندهٔ چربی خون هم در ایجاد یبوست موثرند. شرایط فیزیولوژیکی مثل حاملگی و افزایش سن، تعدادی از بیماری‌ها که با کاهش حرکت همراه است مانند قطع نخاعی یا بیماری‌های عضلانی مثل دیستروفی عضلانی نیز از علل یبوست‌اند. برخی بیماری‌های روده بزرگ که به جهت اختلال در حرکات روده بزرگ می‌باشد مثل بیماری رودهٔ تحریک‌پذیر، بیماری‌های مرتبط به عضلات کف لگن و بالاخره افسردگی از علل دیگر ایجاد یبوست هستند.مصرف مواد مخدر و هم چنین قرص های حاوی مواد مخدر سنتی و صنعتی همانند ترامادول و متادون نیز میتواند باعث ایجاد یبوست گردد

روش درمان

روش درمان براساس علت یبوست تعیین می‌شود. در ابتدا باید رژیم غذایی این افراد اصلاح شود. در صورتی که جواب مناسب گرفته نشد، از داروهای ملین و به ترتیب از داروهای بی ضرر، کم ضرر و داروهای محرک شروع می‌کنیم تا به نتیجه مطلوب برسیم. البته تمام بیماران نیازمند مصرف دارو نیستند. در صورت امکان قطع داروهایی که منجر به یبوست می‌شود از راه‌های درمان است. درمان کم‌کاری تیروئید و سایر بیماری‌ها باید انجام شود.

برخی از ملینهای معروف عبارتند از هیدروکسید منیزیم، روغنهای معدنی مانند پارافین، داروهای گیاهی مانند سنا، سی لاکس و پسیلیوم، ملینهای اسموتیک مانند لاکتولوز، بیزاکودیل و روغن کرچک.

توصیه های تغذیه ای برای کاهش یبوست

- روزانه۱۰-۸ لیوان مایعات مصرف کنید مثلا هریک ساعت یکبار ۱لیوان آب بخورید.

- آلو يا آب آلوی گرم ملین است.سایر میوه های ملین شامل:انجیر،انگور،هندوانه،توت فرنگی، گلابی، زردآلو، زیتون، هلو، آب سیب، کیوی و ... .

- به، سیب، موزنخورید.

- رژیم غذایی شما باید پرهیز باشد، برای این منظور نان و غلات سبوسدار و حبوبات و میوه و سبزی مصرف کنید.میتوانید روزانه ۱قاشق مرباخوری سبوس برنج همراه باآب بخورید .(رژیم پرفیبردربیمارانی که پوست آنها به علت اختلالات نورولوژیک می باشد نمیتواند موثر باشد)

- روزانه حداقل ۵واحد میوه و سبزی تازه مصرف کنید.

- پسیلیوم (اسفرزه)یک ملین حجم دهنده مدفوع است که آب موجود در روده را جذب کرده و سبب افزایش حجم مدفوع و دفع آن میشود .باید همراه با مقادیر زیادی آب یا مایعات خورده شود(به ازای هر قاشق چایخوری ۲۴۰سی سی یا۱لیوان مایعات بخورید). - روغن کرچک به دفع کمک میکند ولی استفاده آن در بلند مدت سبب کاهش جذب کلسیم و ویتامین های محلول در چربی مثل A,D,E,K میشود.

- سنا، دانه کتان، شنبلیله، ریواس برای یبوست توصیه میشود(سنابیشتر از۲باردرهفته توصیه نمیشود.)

- نعناع و چای بابونه سبب کاهش علایم یبوست میشود.

- چای زیاد پر رنگ نخورید.

- در مدتی که یبوست دارید ماست نخورید و به جای آن شیر بخورید.

- مرزه و دارچین استفاده نکنید.

- بیشتر غذاهایی که با نان سبوسدار خورده میشود مصرف کنید و کمتر برنج بخورید.

- از استرس و اضطراب خود بکاهید.

- حتما فعالیت بدنی داشته باشید روزانه حداقل ۳۰دقیقه پیاده روی کنید.

- برقراری نظم برای دفع داشته باشید وبه محض احساس دفع اجابت مزاج انجام گیرد.

تغییر در رژیم غذایی

تغییر در رژیم غذایی شامل توصیه به مصرف مواد غذایی پر فیبر مانند سبزیجات و افزایش مصرف میوه‌جات است. افزایش تحرک و فعالیت بیمار نیز توصیه می‌شود.نوشیدن اب و چای کمرنگ و سایر مایعات نیز توصیه می شود در ضمن در میان میوه ها گریپ فروت برای درمان این بیماری بسیار مفید است چای پررنگ نیز می تواند موجب یبوست شود افراط در نوشیدن قهوه به علت دارا بودن مقادیر زیادی ازکافئین می تواند باعث ایجاد یبوست گردد

چگونه مزاجی نرم داشته باشیم؟ده نکته طلایی! ۱. صبح ناشتا یک لیوان آب ولرم بنوشید. ۲. روزانه ۷-۸ لیوان آب بنوشید. ۳. میوه بخورید. ۴. هر روز سالاد میل کنید. ۵. در مصرف آجیل، چیپس و پفک امساک کنید. ۶. غذاهای فست فود، کالباس و سوسیس بشدت یبوست آور هستند. از آنها بپرهیزید. ۷. تحرک داشته باشید. ساعت های طولانی را صرف تماشای تلویزیون یا بازی های کامپیوتری نکنید. ۸. هر روز نیم ساعت پیاده روی کنید. اگر با رعایت هشت مورد ذکر شده، باز هم دچار یبوست شدید: ۹ ده عدد آلو وده عدد انجیر خشک را دو ساعت در آب خیسانده، میل کنید. ۱۰ روزی سه قاشق روغن زیتون بخورید. اگر موارد نه وده هم بی فایده بود، با تجویز پزشک داروی ملین استفاده کنید. هرگز نگذارید یبوست بیش از سه روز طول بکشد وگرنه عوارض حاد همورویید(بواسیر) گریبان شما را می گیرد. استفاده از توالت فرنگی اکیدا توصیه می شود.

مراجعه به پزشک

عدم درمان اولاً باعث مشغله فکری و احساس ناراحتی در بیمار می‌شود . دوماً باعث عوارضی مانند خونریزی ناشی از بواسیر و چکیدن خون از مقعد می‌شود که در طولانی مدت برای دستگاه گوارشی و رودهٔ بزرگ مضر است. بنابراین با توجه به پیامدهای وخیم این بیماری، تمام بیماران باید بلافاصله بعد از بروز علامت‌های آن به پزشک مراجعه نمایند.

عوارض مصرف خودسرانهٔ داروهای شیمیایی [ویرایش]

با توجه به اینکه داروهای شیمیایی دارای عوارضی هستند، علاوه بر این که ممکن است دستگاه گوارش به این داروها عادت کند و دیگر جوابی به آنها ندهد. بنابراین به هیچ وجه این بیماران نباید خودسرانه دارو مصرف کنند

نظرات ()

توصیه هایی برای افراد دارای رفلاکس

اصطلاح رفلاکس به معنی برگشتن جریان است و به برگشتن محتویات معده و خصوصا اسید معده از میان دریچه های مروی به مری وگلوگفته می شود.

بعضی از مردم به شکل غیر طبیعی رفلاکس اسید معده را دارند که در این حالت اسید معده از دریچه تحتانی مری بالا می آید و به داخل مری می رسد. ساختارهای گلو (حلق ، حنجره ، تارهای صوتی و ریه ها ) به شدت به اسید معده حساسند بنابراین کمترین مقدار رفلاکس به این ناحیه می تواند منجر به آسیب های بزرگی شود.

به یاد داشته باشید که در طول بیماری، بافت صوتی شما آسیب پذیرتر است پس تا جایی که ممکن است صحبت کردن خود را کم کنید.

_ از کاغذ و مداد یا ایمیل (پیام) برای فرستادن پیام هایتان استفاده کنید و زمانی که مجبور به صحبت کردن بودید به آرامی صحبت کنید و از جیغ زدن و فریاد زدن بپرهیزید

_ خوردن غذاهای تحریک کننده مثل قهوه ، شکلات ، غذاهای تند یا پرچرب ،و ... را کم کنید..

_ سیگار کشیدن را ترک کنید .

_ ازپوشیدن لباس های چسبنده و محکم بستن کمربند خودداری کنید.

_ چند دقیقه پس از غذا خوردن از خوابیدن خودداری کنید و صاف بنشینید

نظرات ()

کرم‌هاى شیستوزوما از دستهٔ ترماتودهائى بوده که داراى پیشینه تاریخى مى‌باشند. این کرم‌ها عامل بیمارى شیستوزومیازیس یا بیلارزیوز در انسان است که ازجمله بیمارى‌هاى مهم دنیا مى‌باشد.

  چهارگونه شیستوزوما در انسان بیمارى ایجاد مى‌کند که عبارتند از: هماتوبیوم (Hematobium)، مانسونى (Mansoni)، ژاپونیکوم (Japonicum) و انترکالاتوم (Entercalatum). گونهٔ اول، عامل شیستوزومیاز مثانه و سه گونهٔ دیگر عامل شیستوزومیاز گوارشى است. آلودگى در کشور ما منحصر به شیستوزوما هماتوبیوم است

- شیستوزوما هماتوبیوم:

شیستوزوما هماتوبیوم کرمى است که نر و ماده از هم جدا هستند. نرها ۱۰ تا ۱۵ میلى‌متر طول دارند و داراى برجستگى تکمه‌مانند هستند. در این کرم بیضه‌ها از سه تا پنج لوب تشکیل شده است. ماده بزرگتر از نر بوده و درازاى آن به بیست میلى‌متر مى‌رسد و تخمدان در نیمه تحتانى بدن قراردارد. تخم کرم، بیضی، داراى خار انتهائى و اندازه آن بین ۱۱۲ تا ۱۷۰ میکرون است که از راه ادرار دفع و همراه ادرار وارد آب مى‌شود. در مدت کوتاهى به جنینى به‌نام میراسیدیوم تبدیل و آزاد مى‌شود. سپس وارد بدن حلزون میزبان واسط که از جنس بولینوس است مى‌شود. گونهٔ میزبان، در کشور ما بولینوس ترانکاتوس (Bulinus trancatus) مى‌باشد. در بدن این بى‌مهره مراحل اسپیروسیست ۱ و ۲ را طى‌کرده، بصورت سرکرى با دم دوشاخه (فورکوسرکر) از بدن حلزون آزاد و وارد آب مى‌شود. انسان وقتى با آب آلوده به سرکر تماس پیدا کرد، لارو وارد پوست شده، طى سه روز به ریه مى‌رسد و از آنجا وارد کبد شده، در مدت سه ماه به کرم بالغ تبدیل مى‌شود. کرم ماده پس از بارور شدن در کبد به‌سوى رگ‌هاى اطراف مثانه روان مى‌شود و تخم‌گذارى مى‌کند. این کرم – همان‌طور که پیش از این نیز اشاره شد – عامل شیستوزومیاز مثانه است.

- مراحل سه‌گانه بیمارى:

۱. مرحله حمله:

با ورود سرکر به پوست شروع شده، با مهاجرت به ریه و بعد کبد پایان مى‌یابد. به لارو کرم در زمان مهاجرت، شیستوزومولا گفته مى‌شود. ورود سرکر در پوست بصورت درماتیت پوستى خفیف تظاهر مى‌کند. شیستوزومول سپس به ریه رفته، با خونریزى و التهاب مختصر بافتى همراه مى‌شود. در کبد بدون علایم خاص و بندرت با ارتشاح بافت کبد همراه مى‌باشد. در مجموع این مرحله را دورهٔ نهفتگى (کمون) بیمارى مى‌نامند.

۲. مرحله استقرار کرم و ایجاد عفونت:

این مرحله با اولین تخم‌گذارى در کبد و سپس عضو اصلى شروع مى‌شود. از عوارض مهم کرم، کمخونى و سپس ضایعه‌هاى بافتى است که براثر تخم‌گذارى و شروع آسیب‌هاى گرانولوماتوز عارض مى‌شود.

۳. مرحله مزمن:

به‌علت حضور کرم و تخم هر دو در اعضاء، باعث آسیب‌هاى پاتولوژیک و ضایعه‌هاى گرانولوماتوز و فیبروز مى‌شود. علایم بالینى بصورت بزرگى کبد و طحال، کمخونى آشکار، درد ناحیه زیر شکم و مثانه و اشکال در دفع ادرار بروز مى‌کند. امکان مهاجرت تخم کرم به سایر اعضاء مانند دستگاه تناسلى و روده‌ها وجود دارد. از عوارض دیگر شیستوزوما ضایعه‌هاى پوستى است که به‌علت ورود سرکر شیستوزوماى حیوانى – بخصوص پرندگان – در پوست بوجود مى‌آید. نوع دیگر به نام درماتیت سرکرى معروف است که عامل ایجاد شیستوزوماى گاومیش است و اورینتوبیلارز یا ترکستانیکوم نام دارد و از شمال کشور و سواحل دریاى خزر گزارش گردیده است.

- اپیدمیولوژى شیستوزوما هماتوبیوم در دنیا و ایران:

انسان تنها میزبان شیستوزوما هماتوبیوم است. آلودگى از راه پوست و تماس با آب‌هاى آلوده به سرکر صورت مى‌گیرد. بیمارى در کشورهاى آفریقائى و بعضى از کشورهاى آسیائى مانند ایران، عراق، سوریه، لبنان، عربستان سعودی، جنوب پرتغال، یونان و در بمبئى هندوستان انتشار دارد. میزان آلودگى در بعضى از کشورها، مانند مصر تا ۹۵% گزارش شده است. در ایجاد آلودگى به این کرم عوامل مختلفى دخالت دارند، از قبیل وجود حلزون میزبان واسط، کشاورزى و آبیارى و شرایط اقلیمى و غیره. این عارضه یک بیمارى شغلى است که بیشتر در کشاورزان شیوع دارد. سنین آلودگى بین ۱۰ تا ۲۰ و حداکثر ۳ تا ۱۵ سالگى است. انتقال به‌طور معمول در فصل گرم صورت مى‌گیرد. با توجه به اقدام‌هاى صحیح پیشگیرى و کنترل در ۵۰ سال اخیر در چارچوب طرح سازمان جهانى بهداشت در کشور توسط انستیتو تحقیقات بهداشتى و دانشکده بهداشت دانشگاه تهران و مرکز مبارزه با بیمارى‌هاى واگیر، آلودگى به‌ این کرم رفته‌رفته کاهش پیدا کرد به‌طورى که در چند سال اخیر هیچ ‌مورد از آلودگى جدید گزارش نگردیده است. مراتب کنتزل قطعى بیمارى به سازمان جهانى بهداشت گزارش شده است تا مورد تأئید قرار گیرد.

- پیشگیرى و کنترل:

با توجه به زیست‌شناختى انگل و چرخه آن در طبیعت اولین اقدام براى پیشگیری، مبارزه با میزبان واسط، یعنى حلزون مى‌باشد. از روش شیمیایى و بکاربردن حلزون‌کش‌هایى مثل فرسکان ۵ppm، پنتاکلروفنیل ۱۰ppm و بایر ۱ppm73 علیه میزبان واسط استفاده مى‌شود. بهسازى محیط و ایجاد تسهیل‌هاى بهداشتی، مانند آب سالم و توالت بهداشتى و آموزش بهداشت و درنهایت درمان با داروى مناسب همراه با هم، مى‌تواند در پیشگیرى نتیجهٔ بهترى داشته باشد. نتیجه این اقدام‌ها منجر به کنترل انگل در مناطق آلوده در کشور شده است.

فاسیولا (Fasciola)

این کرم از دستهٔ ترماتودها است. میزبان این کرم حیوان‌هاى علف‌خوار نشخوارکننده مانند بُز، گوسفند، گاو، شتر، گاومیش، آهو، خرگوش و … مى‌باشند. این ترماتود از دستهٔ فلوک‌هاى کبدى است و کرم بالغ در مجارى صفراوى بسر مى‌برد. این جنس شامل دوگونه هپاتیکا و ژایگانتیکا است. انسان به‌طور تصادفى گرفتار این کرم مى‌شود.

کرم بالغ فاسیولا هپاتیکا کرمى پهن، برگى‌شکل و هرمافرودیت است که درازى آن ۳۰ و پهنا ۵ تا ۱۰ میلیمتر است و رأس آن مخروطى‌شکل مى‌باشد. گونهٔ ژایگانتیکا بزرگتر و تا ۷۰ میلى‌متر مى‌رسد. کرم‌ها تخم‌گذار و اندازه تخم کرم ۱۲۰ تا ۱۵۰ میکرون و داراى دریچه بوده، به رنگ زرد متقارن است.

تخم کرم ازطریق مجراى صفراوى میزبان نهائى وارد روده شده، با مدفوع خارج مى‌شود. وقتى تخم‌ها در آب قرار گیرند، میراسیدیوم آزاد و به درون بدن حلزون میزبان واسط که لیمنه نامیده مى‌شود، نفوذ مى‌کند. در نهایت سرکر، در بدن حلزون تشکیل و آزاد مى‌شود، در محیط خارج بصورت متاسرکر (سرکر درون‌پوشش) در مى‌آید و روى گیاه‌هاى حاشیه مسیر آب‌هاى جارى قرار مى‌گیرد. میزبان نهائى با مصرف گیاهان آلوده به متاسرکر، عامل آلوده‌کننده را مى‌خورد. متاسرکر در روده آزاد مى‌شود. سپس به‌طور فعال به محوطه عمومى شکم رفته، از راه کپسول گلیسون وارد کبد و مجارى صفراوى مى‌شود و طى ۲ تا ۳ ماه به کرم بالغ تبدیل شده، تخم‌گذارى مى‌کند. بیمارى ناشى از این کرم را فاسیولوز مى‌نامند. علایم بالینى بصورت درد ناحیه زیر جناغ سینه و سنگینى شکم، ترشى و نفخ روده، سرفه‌هاى شبانه و بالارفتن ائوزینوفیل خون و ایجاد دانه‌هاى جلدى و بندرت کمخونى بروز مى‌کند.

کرم‌هاى جوان به داخل بافت پارانشیم کبد مى‌رود و باعث افزایش فعالیت سنتز پرولین در کبد مى‌گردد. در آلودگى شدید و مراحل پیشرفته بیمارى امکان فیبروز بافت کبد وجود دارد. در بعضى موارد در سطح کبد، به‌علت وجود کرم امکان دارد آبسه تشکیل شود. تخم‌هاى کرم در قسمت‌هاى مختلف بافت کبد به‌چشم مى‌خورند. این کرم‌ها در مرحله‌اى که وارد بافت مى‌شوند ممکن است خونخوارى کنند. با توجه به نشانه‌ها و پیشینه بیمار، لازم است که آزمایش اختصاصى صورت گیرد. در این روش با کشیدن (درناژ) مایع دوازدهه، تخم در زیر میکروسکوپ تشخیص داده مى‌شود. چنان‌چه این روش امکان‌پذیر نباشد، باید با آزمایش مدفوع در سه نوبت و سه روز متوالى با استفاده از روش مستقیم و فرمالین اتر اقدام نمائیم. در پاره‌اى از موارد از روش‌هاى سرم‌شناختى استفاده مى‌شود. تا چند سال پیش درمان این کرم، بسیار مشکل بود، ولى در حال حاضر با بهره‌گیرى از داروهاى تریکلابمدازول (Triclabemdazole) انسانى یا حیوانى به‌مقدار ۱۰ میلى‌گرم به ‌ازاء هر کیلوگرم وزن بدن در یک نوبت و درموارد شدید بیماری، تکرار آن به‌فاصلهٔ ۲۴ ساعت بعد، به‌آسانى درمان مى‌شود؛ به‌طورى که در همه‌گیرى وسیع بیمارى در شمال ایران و اولین همه‌گیرى آن در کرمانشاه به‌وفور مصرف شده و تأثیر سریع و قاطعى را نشان داده است.

- اپیدمیولوژى بیمارى فاسیولوز در دنیا و ایران:

آلودگى به این کرم براثر مصرف سبزى‌ها، سالاد و آب آلوده عارض مى‌شود. این آلودگى در بیشتر نقاط و بخصوص در کشورهائى که به کار پرورش دام‌هاى اهلى اشتغال دارند، شایع است. میزبان اصلى کرم؛ گاو، گوسفند، بز، خوک، خرگوش و آهو مى‌باشند.

آلودگى به این انگل در نقاط مختلف کشور در حیوان‌هاى علف‌خوار گزارش شده است. نسبت آلودگى در مناطق شمال و غرب بیشتر از سایر نقاط است. شدت آلودگى در دام‌ها به‌ترتیب در گوسفند، بز گاو و گاومیش مى‌باشد. حلزون میزبان واسط در کشور انواع لیمنه و گونه‌هاى ژدروزیانا، ترانکاتولا، پرگرا، اوریکولاریا و استاگنالیس مى‌باشد.

در طى سال‌هاى ۶۸-۱۳۶۷ اپیدمى قابل‌توجهى از فاسیولیازیس در کشور و در شهرهاى انزلی، رشت، لاهیجان از استان گیلان و در جمعیتى بین ۲۰۰۰ تا ۱۰،۰۰۰ نفر اتفاق افتاد که پس از پى‌گیرى لازم ازطرف دانشکده بهداشت دانشگاه تهران و انستیتو پاستور و دانشگاه علوم ‌پزشکى گیلان بیمارى مهار گردیده و آلودگى کاهش پیدا کرد. درضمن اولین همه‌گیرى انسانى فاسیولیازیس، در غرب کشور، در سال ۱۳۷۸ در استان کرمانشاه به‌وقوع پیوست که با همکارى دانشگاه علوم پزشکى کرمانشاه، انستیتو پاستور و دانشکده بهداشت دانشگاه تهران و اداره کل پیشگیرى و مبارزه با بیمارى‌ها کنترل گردید.

- پیشگیرى و کنترل:

درزمینه پیشگیرى و کنترل کرم، با توجه به راه انتقال، اقدام‌هاى زیر الزامى است:

- مبارزه با میزبان واسط حلزون، با حلزون‌کش‌هاى مناسب

- آموزش بهداشت و آشنا نمودن ساکنان مناطق به نحوه آلودگى

- رعایت کردن اصول بهداشتى در مصرف سبزى‌هاى تازه و آب آشامیدنى

دیکروسلیوم دندریتیکوم (Dicrocoelium dendriticum)

این انگل نیز از دسته ترماتودهاى کبدى بوده، از بسیارى جهت‌ها شبیه فاسیولا است. میزبان‌هاى واسط این کرم، حلزون‌هاى خشک‌زى هستند. میزبان قطعى و اصلى این کرم نیز علف‌خواران مى‌باشند. کرم بالغ ۱۵ میلى‌متر درازا و ۵ میلى‌متر پهنا دارد و کناره بدن دندانه‌هائى دارد. شکل آن شبیه سرنیزه با پیکان است. تخم کرم به‌اندازه ۳۰ تا ۴۰ میکرون و دریچه‌دار است.

تخم‌هاى حاوى میراسیدیوم در خشکى توسط حلزون‌هاى خشک‌زى از جنس زیرینا، هلیسلا و … خورده مى‌شود و پس از طى مراحل اسپوروسیت یک و دو به اجسامى به نام ژرم‌بال که داراى پوشش ژله‌اى مى‌باشند، تبدیل مى‌شود و از حلزون خارج شده، در محیط بیرون توسط مورچه‌اى به نام فورمیکافوسکا (Formica Fusca) خورده مى‌شود و در بدن مورچه به متاسرکر تبدیل مى‌گردد. میزبان نهائى پس از خوردن مورچهٔ آلوده به متاسرکر آلوده‌شده، سرکر از روده عبور کرده، به کبد مى‌رود. بیمارى‌زائی، تشخیص، درمان، پیشگیرى و کنترل این کرم، شبیه فاسیولا مى‌باشد

نظرات ()

مراحل مختلف گوارش (جالب)

انجام مراحل گوارش یکی از مهمترین اعمال فیزیولوژیک بدن انسان است.

- دهان اولین مرحله گوارشی و محل دریافت احساس طعم (بو – مزه ) غذاست .

- بزاق یا آب دهان از سه جفت غدد بزاقی بنا گوشی، زیر زبانی و تحت فکی برحسب نوع غذا یک تا یک ونیم لیتر در 24 ساعت ترشح می شود.

- تحریکات عصبی شامل مشاهده، بوئیدن، چشیدن و تجسم اغذیه، اشتها، تحریکات  مکانیکی اعم از خوردن غذا، تماس آن با مخاط معده و روده، تحریکات شیمیایی  ناشی از الکل و هیستامین ها عواملی هستند که باعث ترشح شیره معده می شوند.

- غذای معمولی متشکل از مخلوط خوراکی های مختلف بین 3-5 ساعت در معده باقی  می ماند این مدت توقف برای غذا های کربوهیدراتی 1-3 ساعت برای پروتئین ها 3-5 ساعت و برای چربی 4-6 ساعت است.

- روده کوچک با طول حدود 8 متر و قطر 3 سانت، آنزیم های زیادی دار د و کار حضم و قابل جذب شدن مواد غذایی  در آن انجام می گردد و در نهایت بیشتر مواد در روده کوچک جذب می شوند.

- مقداری از غذاهای هضم نشده مثل سلولز، غضروف ، نشاسته ، مولکول های  پروتئین و چربی و نیز مقداری مواد جذب نشده (آب و اسید ها آمینه ) به همراه بقایای شیره های گوارشی و لاشه های سلولی به روده بزرگ می ریزند که آب آن  به تدریج باز جذب شده و شکل می گیرد . سپس باکتری های موجود در  روده این  مواد را تخمیر می کنند و اسیدهای لاکتیک، بتیریک، استیک، دی اکسیدکربن،  متان، الکل و ترکیبات دیگر ایجاد می شود که به همراه مدفوع دفع می گردد

نظرات ()